Yayılışlar¶

Tür yayılışı: Türün Türkiye'deki yayılışı iki türlü verilecektir:

a- Herhangi bir herbaryum örneğine atıf yapmadan, sadece bulunduğu yerler (bölgeler ve bölümler halinde). Buradaki yayılış bilgisi aynen "Türkiye Bitkileri Listesi"nde olduğu gibidir.

Yayılış için kullanılacak temel bölgeler haritası (Şekil 1) ve açıklaması izleyen sayfalardadır.

Marmara Bölgesi 1

Istranca Bölümü 1a

Çatalca-Kocaeli Bölümü 1b

Ergene Bölümü 1c

Güney Marmara Bölümü 1ç
Karadeniz Bölgesi 2

Batı Karadeniz Bölümü 2a

Orta Karadeniz Bölümü 2b

Doğu Karadeniz Bölümü 2c
Ege Bölgesi 3

Asıl Ege Bölümü 3a

İç Batı Anadolu Bölümü 3b
İç Anadolu Bölgesi 4

Yukarı Sakarya Bölümü 4a

Orta Kızılırmak Bölümü 4b

Yukarı Kızılırmak Bölümü 4c

Konya Bölümü 4ç
Doğu Anadolu Bölgesi 5

Yukarı Fırat Bölümü 5a

Erzurum-Kars Bölümü 5b

Yukarı Murat-Van Bölümü 5c

Hakkâri Bölümü 5ç
Akdeniz Bölgesi 6

Antalya Bölümü 6a

Adana Bölümü 6b
Güneydoğu Anadolu Bölgesi 7

Orta Fırat Bölümü 7a

Dicle Bölümü 7b

Yayılış ifadeleri: Bir bitkinin, bir bölgenin bütün bölümlerinde olması durumunda sadece bölge adını belirtmek yeterlidir (örneğin, bir bitki Batı, Orta ve Doğu Karadeniz bölümlerinin hepsinde yer alıyorsa yayılış bilgilerinde sadece "Karadeniz Bölgesi" demek yeterli olacaktır.

b- Herbaryum örneğine yapılacak atıflar halinde yayılış belirtilmesi. Her herbaryum örneği bir paragraf halinde ve herbaryum kısaltması dışında hiçbir kısaltma yapılmadan belirtilecek. Her örnekle ilgili şu bilgiler bulanacak: İl: Yer bilgisi (örn. İlçe, Köy, Mevkii adı), yükseklik, habitat, varsa konum (koordinat), toplanma tarihi (gün/ ay (küçük romen rakamı olarak)/ yıl), toplayıcı ve numarası ile varsa yardımcı toplayıcılar ve bulunduğu herbaryum ya da herbaryumlar parantez içinde verilecek. Bu listede görülüp incelenmiş örneklerin listelenmesi esastır. Ancak bazen örneklerin fotoğrafı, çizimi veya sanal görüntüsü incelenmiş olabilir. Bu durumda gördüm “!” işareti şu biçimde kullanılacaktır:

Örnek doğrudan görülmüş ve incelenmiş ise, bulunduğu herbaryum rumuzu arkasına ünlem konacaktır (HUB!).
Örneğin sadece resmi, çizimi veya fotoğrafı görüldü ise, bulunduğu herbaryum rumuzu arkasına ünlem köşeli parantez içinde [!] konacaktır (HUB[!]).
Örnek bir veb sayfasında görülmüş ve incelenmiş ise, bulunduğu herbaryum rumuzu arkasına ünlem köşeli parantez içinde [veb!] biçiminde konacaktır. Ayrıca veb adresi ve erişim tarihi belirtilecektir (HUB[veb!]).

Herbaryum örnekleri için toplayıcı ve numarası esastır. Çünkü, bir örnek birkaç herbaryuma dağıtılmış ise bu örneklerin ortak noktası sadece toplayıcı numarası olmaktadır. Ancak bazı araştırıcılar sadece herbaryum numarası ile çalışmaktadır. Bu durumda toplayıcı numarası yerine herbaryum numarası belirtilebilir.

Şekil 2: Türlerin yayılışı için temel harita.

Her herbaryum örneği bir paragraf halinde belirtilecek. Her örnekle ilgili şu bilgiler bulanacak: İl: Yer bilgisi (örn. İlçe, Köy, Mevkii adı), yükseklik, toplanma tarihi (gün/ ay (küçük romen rakamı olarak)/ yıl), toplayıcı ve numarası ile varsa yardımcı toplayıcılar (örnek görüldü ise ünlem ! işareti) ve nokta (.). Davis'in kitabındaki kareleme sistemi kullanılmayacaktır.

Yayılış uyuşmazlığı

Çalışmanız sonunda bir türün yayılışının (herbaryum dağılımı ve Türkiye genel yayılışı), sizden önceki eserlerdeki (özellikle Davis ve Türkiye Bitkileri Listesi) yayılış alanlarını ihtiva etmemesi halinde (ilave başka yayılış alanları olabilir), bunun nedeninin türün tartışma bölümünde mutlaka açıklanması gerekir. Eğer taksonomik bir izahı yoksa böyle bir uyumsuzluk, bazen yeteri kadar herbaryum örneğinin incelenemediğinin göstergesi olabilir. Konuya ilişkin aşağıdaki örneklere bakılabilir.

Örnek 1

Crocus scharojanii Rupr. türünün Türkiye Florasında Mathew (1984) tarafından Türkiye’de yayılış gösterdiği belirtilerek yayılış bilgisi olarak “N.E. Anatolia. A 7 Trabzon: Zigana pass, 2700 m, Furse 4110! A8 Gümüşhane: Haldizen Da. 2700 m, Balls 583! Rize: nr Djimil (Cimil), 2600 m, viii 1866, Bal. (type of C. lazicus)! Çoruh: Şavval Tepe above Murgul, 2300 m, D. 32293!” verilmiştir. Yazarlar yaptıkları taksonomik değerlendirmeler sonunda bu türün C. scharojanii olmadığına ve C. lazicus Boiss. türüne ait olduğuna karar vermişler ve tartışma bölümüne “Daha önce Mathew (1984) tarafından Türkiye’de yayılış gösterdiği belirtilen C. scharojanii (yaylakovan) örneklerinin, C. lazicus (civden) türüne ait olduğu anlaşılmıştır. Gürcistan’da yayılış gösteren C. scharojanii türü taç yapraklarının uçları sivri, kormlarının daha iri ve stolon bulunmamasıyla C. lazicus taksonundan ayrılır” şeklinde bir açıklama eklemişlerdir.

Örnek 2

Allium circinnatum Sieber subsp. evae R.M.Burton Türkiye Bitkileri Listesi (Güner vd., 2012)’ne göre Antalya Bölümünde yayılış göstermektedir. Bu altürün yazarlar tarafından incelenen herbaryum materyallerine göre yayılışının Antalya Bölümüne değinilmeden Asıl Ege Bölümü olarak belirtilmesi halinde, taksonun tartışma bölümüne bunu izah edecek bir açıklamada bulunulması gereklidir. Bazen coğrafi bölümlerin komşu olduğu alanlardan toplanan örneklerin lokalitesinin tam olarak belirlenmemesi de bu karışıklığa neden olabilir. Bu gibi durumlarda taksonun lokalitesinin tam olarak belirlenmesi sorunu çözebilir.

Örnek 3

Allium neapolitanum Cirillo türünün yayılışı Türkiye Bitkileri Listesi (Güner vd., 2012)’ne göre Çatalca-Kocaeli Bölümü ve Akdeniz Bölgesi olarak belirtilmiştir. Yazarlar bu türe ait inceledikleri herbaryum materyallerine göre türün dağılımını Güney Marmara Bölümü, Asıl Ege Bölümü ve Akdeniz Bölgesi olarak belirtmiş iseler daha önceki dağılımdan farklı olarak Güney Marmara Bölümü ve Asıl Ege Bölümü’nü içerecek şekilde ilave örnekler de incelemiş demektir. Bununla birlikte türün Çatalca-Kocaeli Bölümünde niçin dağılım göstermediği izah edilmeli. Bu yapılmadığında ya yeterli herbaryum örneği incelenmemiş, ya da tüm çabalara rağmen ilgili örneklere ulaşılmamış demektir. Eğer ilgili örneklere ulaşılamamış ise Türkiye Bitkileri Listesi veya Türkiye Florası veya ilgili kaynaklar referans gösterilerek türün dağılımı belirtilebilir. Bu durum tartışma bölümünde kısaca açıklanmalıdır. Aksi durumda eksik örnek incelenmesi çalışmanın güvenirliği tartışılır hale getirecektir.

Örnek 4

Asphodelus ramosus’un (çirişağusu) Ankara’dan kaydedilen (K 000457317!) örneği, türün Türkiye’deki genel yayılış deseninin dışındadır. Sonradan başka bir örnek de toplanamamıştır. Bu nedenle ya kayıt yanlış ya da toplandığı yerde tükenmiş olduğu düşünülmektedir.

Şekil 3: İdari bölünüş. Türlerin yayılışını öbür haritada işaretleyebilmek için yardımcı harita.

Dünya yayılışı: Eğer sadece Türkiye'de yaşayan bir tür ise "endemik" sözcüğü kullanılacak. Bunun dışında çok dar yayılışlı bir endemik ise ".... has" veya "... özgü" şeklinde belirtilebilir (örneğin "Rize'ye has", "Kaçkar Dağı'na özgü" vb).

Türün bulunduğu komşu devletler (kara veya deniz) Rusya'dan başlayarak saat yönündeki bir sırayla belirtilecek: Rusya, Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan (Nahcivan), İran, Irak, Suriye, Kuzey Kıbrıs, Yunanistan, Bulgaristan, Romanya, Moldova, Ukrayna.

Daha geniş yayılışa sahip türler için yayılış alanı devlet isimleriyle belirtilecektir. Devletler alfabetik sırada olmalıdır.

Tüm bu yayılışları doğru yazabilmek için şekil 4’deki harita sizlere yardımcı olacaktır.

Dikkat

Yayılışların harita üzerinde gösterilmesi işi editör heyeti tarafından yapılacaktır. Yazarlardan istenen, yazılı yayılış bilgisinin nasıl olacağıdır.